4 عامل شکل گیری هویت دیجیتال

📱 هویت دیجیتال 📱 از نگاه روانشناسی یعنی اون شخصیتی که تو دنیای آنلاین از خودت نشون می‌دی. حالا این می‌تونه شبیه خود واقعی‌ت باشه، یا یه نسخه دستکاری‌شده و فیلترشده که خودت دوست داری بقیه ببینن. انگار تو این شبکه های اجتماعی یه نقاب می‌ذاری و تصمیم می‌گیری کدوم تیکه از خودت رو به بقیه نشون بدی. تو ادامه مقاله مفصل‌تر برات توضیح می‌دم که هویت دیجیتال چیه، چطور شکل می‌گیره، و چه بلایی سر روان آدم میاره!

هویت دیجیتال چیه؟

هویت دیجیتال همون چیزیه که تو فضای مجازی از خودت می‌سازی: از عکس پروفایلت تو اینستا بگیر تا توییتایی که می‌زنی، کامنتایی که می‌ذاری، یا حتی استوریایی که آپلود می‌کنی. حتی کارایی که آنلاین انجام می‌دی، مثلاً چه فیلمی می‌بینی یا چه آهنگی گوش می‌دی، یه تیکه از این هویت رو می‌سازه. حالا از نظر روانشناسی، این هویت یه جورایی مثل یه آینه‌ست که هم خودت توش خودتو می‌بینی، هم بقیه تو رو قضاوت می‌کنن. گاهی خودت عمداً یه چیزایی رو نشون می‌دی که بقیه خوششون بیاد، مثلاً یه عکس با فیلتر که خودتو خوشگل‌تر نشون بدی!

چطور این هویت دیجیتال ساخته می‌شه؟

یه چندتا چیز هست که باعث می‌شه هویت دیجیتال شکل بگیره:

🟡 مورد اول: خودت انتخاب می‌کنی چی نشون بدی: 

یه روانشناس معروف به اسم گافمن (1959) می‌گفت آدما تو زندگی مثل بازیگرن. انگار رو صحنه تئاتری و داری نقش بازی می‌کنی. تو دنیای آنلاینم همین‌جوریه. مثلاً تو اینستا فقط عکسای خوشگل از سفرت می‌ذاری، ولی هیچ‌کی نمی‌دونه که تو همون سفر چقدر اعصابت خراب بوده! این یعنی داری خودتو مدیریت می‌کنی که بقیه یه تصویر باحال ازت ببینن.

🟣 مورد دوم: ناشناس بودن و آزادی عمل: 

وقتی تو اینترنت ناشناسی، انگار یه کم جراتت بیشتر می‌شه. مثلاً تو یه گروه تلگرامی که کسی نمی‌شناستت، ممکنه نظرایی بدی که تو دنیای واقعی روت نشه بگی. یه روانشناس دیگه به اسم سولر (2004) می‌گفت این ناشناس بودن باعث می‌شه بعضی وقتا خود واقعیمونو نشون بدیم، ولی گاهی هم ممکنه یهو پرخاشگر بشیم یا حتی یکی دیگه رو مسخره کنیم، چون فکر می‌کنیم کسی ما رو نمی‌شناسه.

🟣 مورد سوم: فشار بقیه و جو فضای مجازی: 

هر شبکه اجتماعی انگار یه قانونای خودشو داره. مثلاً تو اینستا همه دنبال لایک و فالوئن، پس ناخودآگاه توام سعی می‌کنی یه چیزایی بذاری که بقیه بپسندن. یا تو توییتر اگه بخوای دیده شی، باید تند و تیز و بامزه باشی. این فشار باعث می‌شه هویت دیجیتالت یه کم از خود واقعیت دور بشه.

🟡 مورد چهارم: تعلق به گروه‌ها: 

یه نظریه روانشناسی می‌گه (تاجفل و ترنر، 1979) ما آدما دوست داریم به یه گروهی تعلق داشته باشیم. تو دنیای آنلاینم همین‌جوریه. مثلاً اگه گروه باشه که همه توش یه مهارت خاصی بلدن و راجب به اون صحبت می کنن، اگه توام دوست داشته باشی و بخوای به اون گروه ملحق بشی سعی می کنی اون مهارت رو یاد بگیری حتی اگه خیلی اهلش نباشی.

حالا تاثیر این هویت دیجیتال رو روانمون چیه؟

هویت دیجیتال مثل یه شمشیر دو لبه‌ست. هم می‌تونه حالتو خوب کنه، هم بدجوری بهت فشار بیاره:

🟢 تاثیر هویت دیجیتال بر روی روان شماره یک) حس خوب یا حس بد؟ 

وقتی پست می‌ذاری و کلی لایک می‌گیری، انگار یکی بهت گفته تو خیلی باحالی و این حالتو خوب می‌کنه. ولی اگه هی بری اینستا و زندگیای پرفکت بقیه رو ببینی، ممکنه حس کنی زندگی خودت به اندازه کافی خوب نیست. این مقایسه کردن گاهی حس حسادت یا حتی افسردگی میاره.

🔵 تاثیر هویت دیجیتال بر روی روان شماره دو) استرس و اضطراب: 

فکر کن هر روز باید یه چیزی بذاری که بقیه بپسندن. این خودش کلی استرس داره! مخصوصاً برای جوونا که دارن تازه خودشونو پیدا می‌کنن، این فشار که همیشه باید آنلاین یه نسخه باحال از خودت باشی، می‌تونه اعصابشونو خرد کنه.

🟢 تاثیر هویت دیجیتال بر روی روان شماره سه) خودت گم می‌شه؟ 

اگه هویت دیجیتالت خیلی با خود واقعیت فرق کنه، ممکنه یهو حس کنی خودتو گم کردی. مثلاً اگه همیشه تو اینستا ادای آدمای شاد و موفق رو دربیاری، ولی تو واقعیت حال و روزت خوب نباشه، کم‌کم خودتم گیج می‌شی که واقعاً کی هستی.

🔵 تاثیر هویت دیجیتال بر روی روان شماره چهار)  فرصت برای خلاقیت: 

از اون‌طرف، دنیای دیجیتال بهت این شانسو می‌ده که خودتو هرجور دوست داری نشون بدی. مثلاً می‌تونی هنرتو تو یه پیج نشون بدی یا تو یه وبلاگ حرفایی بزنی که تو دنیای واقعی کسی بهش گوش نمی‌ده. این خیلی حس آزادی می‌ده!

🔺 فرهنگم یه چیزی می‌گه! 🔺

یه نکته باحالم اینه که فرهنگ ما ایرانی‌ها رو هویت دیجیتالمون تأثیر داره. مثلاً چون ما تو یه فرهنگ جمع‌گرا هستیم، ممکنه تو فضای مجازی بیشتر بخوایم نشون بدیم که به خانوادمون، دوستامون یا ارزشامون وصل هستیم. ولی تو فرهنگای غربی که فردگراترن، بیشتر دنبال اینن که خودشونو خاص و متفاوت نشون بدن.

خلاصه که…

هویت دیجیتال یه جورایی مثل یه آلبومه که خودت درستش می‌کنی، ولی نه همیشه صددرصد واقعی. می‌تونه بهت حس قدرت و خلاقیت بده، ولی اگه مراقب نباشی، می‌تونه بدجوری رو اعصابت بره. روانشناسا می‌گن بهترین کار اینه که سعی کنی خود واقعیتو تو دنیای دیجیتال نشون بدی، نه یه نسخه فیک که فقط برای لایک گرفتن ساخته شده. این‌جوری هم خودت حال بهتری داری، هم کمتر خودتو گم می‌کنی!