مامان مقتدر بودن

مامان خانومای عزیز سلام! 😍

چطور با فرزندمون دوست باشیم، اما هنوزم هم یه مامان مقتدر باقی بمونیم؟

این سؤالیه که خیلی از والدین می‌پرسن، چون همه دوست دارند با بچه‌شون رابطه‌ای گرم و صمیمی داشته باشن، اما نمی‌خوان کنترل اوضاع هم از دستشون در بره.

این کار کاملاً ممکنه و حتی بهترین راه برای تربیت بچه‌هاست.

من بر اساس اصول روانشناسی والدین مثل سبک اقتدارگرایانه که دانشمندایی مثل دایانا بامریند روش تحقیق کردن، برات توضیح می‌دم.

اول ببینیم این نظریه چه چیزهایی به ما میگه:

بر اساس این نظریه ما چهار نوع سبک فرزند پروری داریم:

دایانا بامریند سبک‌های فرزندپروری رو بر اساس دو تا معیار اصلی دسته‌بندی کرد: محبت (گرمی و حمایت) و کنترل (نظم و قانون). اون می‌گه والدین بسته به اینکه چقدر محبت می‌کنن و چقدر سخت‌گیرن، به چهار دسته تقسیم می‌شن.

1️⃣ سبک بی‌توجه یا غیبشون زده:

والدین در این سبک نه محبت می‌کنن، نه نظم دارن. بچه رو به حال خودش ول می‌کنن.

بچه‌ها معمولاً احساس ناامنی می‌کنن، ممکنه مشکلات عاطفی یا رفتاری پیدا کنن.

مثال: بچه گریه می‌کنه، ولی والدین اصلاً نمی‌پرسن چی شده و سرشون تو گوشیه.

2️⃣ سبک مستبدانه یا رئیس دیکتاتور:

والدین در این سبک خیلی سخت‌گیرن و قانونای سفت و سخت دارن، ولی محبتشون کمه. فقط می‌گن چون من گفتم! و نظر بچه براشون مهم نیست. اغلب کودک رو هم تنبیه می‌کنن.

بچه‌ها هم در این سبک ممکنه مطیع بشن، ولی ترسو، کم اعتماد به نفس یا حتی بعداً یاغی بشن.

مثال: اگه بچه درسش بد بشه، فقط دعواش می‌کنن و نمی‌پرسن چرا.

3️⃣ سبک سهل‌گیرانه یا رفیق جون‌جونی:

والدین در این سبک خیلی مهربونن، مثل یه دوست صمیمی، ولی قانون و نظم ندارن. بچه هر کاری بخواد می‌کنه، چون نمی‌خوان ناراحتش کنن.

بچه‌ها ممکنه لوس، بی‌مسئولیت یا خودخواه بشن، چون حد و مرز نمی‌شناسن.

مثال: بچه می‌گه: نمی‌خوام مشق بنویسم، والدین می‌گن باشه، هر وقت دوست داشتی بنویس!

4️⃣ سبک مقتدرانه یا رئیس مهربون:

والدین در این سبک هم خیلی محبت می‌کنن، هم قانون و نظم دارن. باهات مثل دوستن، گوش می‌دن، ولی مرزها رو مشخص می‌کنن. مثلاً می‌گن: می‌تونی نظرت رو بگی، ولی ساعت خواب باید رعایت بشه.

بچه‌ها هم در این سبک معمولاً دراعتماد به نفس بالا، مسئولیت‌پذیر و شاد می‌شن. تحقیقات می‌گه این بهترین سبکه، چون تعادل داره.

مثال: اگه بچه بخواد تا دیروقت بیدار بمونه، می‌گن: می‌فهمم دوست داری بازی کنی، ولی فردا مدرسه داری. بیا فردا باهم بازی کنیم.

🔔 یه نکته مهم:

تحقیقات بامریند که دهه ۶۰ میلادی منتشر شد و هنوز هم معتبره نشون می‌ده سبک فرزندپروری مقتدرانه بهترین نتیجه رو برای رشد سالم بچه‌ها داره، چون هم نیاز عاطفی‌شون رو برآورده می‌کنه، هم بهشون یاد می‌ده تو دنیای واقعی چطوری باید رفتار کنن.

البته هیچ والدی همیشه تو یه سبک نمی‌مونه؛ گاهی ممکنه بسته به موقعیت تغییر کنی. مهم اینه که بیشتر مواقع سعی کنی مقتدرانه باشی.

چرا این تعادل مهمه؟

تصور کن بچه ‌ت مثل یه نهال کوچیکه 🌱 . 

اگه فقط دوست باشی مثل سبک سهل‌گیرانه: نهال بدون حمایت خم 🥀  می‌شه و ممکنه خراب بشه یعنی فرزند‌ت ممکنه مسئولیت‌پذیر نباشه یا قوانین رو جدی نگیره.

اگه فقط اقتدار داشته باشی مثل سبک دیکتاتوری: نهال خشک  🌾 می‌شه  بچه‌ت ممکنه ترسو بشه، اعتماد به نفسش کم بشه.

اما اگه تعادل رو حفظ کنی نهال قوی و شاداب رشد می‌کنه. تحقیقات نشون می‌ده بچه‌هایی که والدینشون سبک فرزندپروری متدرانه دارن، اعتماد به نفس بالاتری دارن، بهتر درس می‌خونن و کمتر مشکل رفتاری دارن. خلاصه، دوستی باعث می‌شه بچه‌ت احساس امنیت کنه و حرف دلش رو بزنه، اما اقتدار کمک می‌کنه یاد بگیره زندگی واقعی چطوریه.

حالا چطور یه مامان مقتدر باشیم؟

برای دوست شدن با فرزندت، باید رابطه‌ت رو مثل یه دوستی واقعی بسازی، اما یادت باشه تو هنوز بزرگتری و مسئولیت داری. مامان خانومای عزیز لطفاً به این نکته توجه داشته باشید که در حین دوست بودن با فرزندتون نقش والد بودن رو فراموش نکنید.

🔵 راهکار یک مامان مقتدر بودن) ارتباط باز و صادقانه داشته باش:

بچه‌ها عاشق اینن که احساس کنن شنیده می‌شن. هر روز وقت بذار و باهاش حرف بزن. نه اینکه فقط بپرسی مدرسه چطور بود؟

بلکه عمیق‌تر برو: امروز چی خوشحالت کرد؟ چی ناراحتت کرد؟

یعنی موبایل رو بذار کنار، چشم تو چشم نگاه کن و بدون قضاوت گوش بده. مثلاً اگه بچه‌ت می‌گه دوستم مسخره‌م کرد، نگو بی‌خیال بابا،

بگو وای، حتماً ناراحت شدی. چی گفتی بهش؟

اینطوری احساس می‌کنه دوستشی، اما اقتدارت حفظ می‌شه چون تو راهنمایی می‌کنی نه اینکه دستور بدی.

نکته: بچه‌های کوچیک زیر ۱۰ سال بیشتر با بازی ارتباط می‌گیرن، پس باهاشون بازی کن. بچه‌های نوجوان بیشتر نیاز به فضای خصوصی دارن، پس بهشون فشار نیار.

🔵 راهکار دو مامان مقتدر بودن) زمان کیفیت بگذرون، اما روتین‌ها رو رعایت کن:

دوستی یعنی وقت گذاشتن. هر هفته یه فعالیت مشترک داشته باشین، مثل آشپزی با هم، پیاده‌روی یا دیدن فیلم. این کار هورمون اکسی‌توسین یا همون هورمون عشق رو افزایش می‌ده و رابطه رو قوی می‌کنه.

اما اقتدار رو با حفظ روتین‌ها نگه دار: مثلاً بگو اول مشقات رو بنویس، بعد با هم بازی می‌کنیم. اینطوری می‌فهمه دوستی بی‌قید و شرط نیست، قوانین هست.

مثال: فرض کن بچه‌ت می‌خواد تا دیروقت بیدار بمونه. به جای دعوا، بگو دوست دارم باهات حرف بزنم، اما ساعت خوابه. فردا صبح زود بیدار شیم و با هم صبحونه بخوریم.

این هم دوستی رو نشون می‌ده، هم مرز و قوانین رو.

🔵 راهکار سه مامان مقتدر بودن) تشویق کن و مثبت باش، اما مرزهای واضح بذار:

مامان خانوما تشویق مثبت  معجزه می‌کنه. وقتی کار خوبی می‌کنه، بگو عالی بود که اتاقت رو تمیز کردی، حالا بیا با هم بستنی بخوریم!

این کار باعث می‌شه احساس دوستی کنه. اما برای اشتباهات، تنبیه مثبت استفاده کن نه تنبیه بدنی که ممنوعه و ضرر داره.

مثلاً اگه قوانین رو شکست، بگو چون مشقت رو ننوشتی، امروز بازی کامپیوتری نداری. بعد توضیح بده چرا: این کمک می‌کنه مسئولیت‌پذیر بشی.

مرزها رو واضح کن: قوانین خونه رو بنویسین و با هم توافق کنین. مثلاً تو خونه فحش نمی‌دیم، چون احترام مهمه. اینطوری احساس می‌کنه بخشی از تصمیمه (دوستی)، اما تو نهایی‌کننده‌ای (اقتدار).

چطور مامان مقتدر باشیم بدون اینکه ترسناک به نظر برسیم؟

اقتدار یعنی رهبری، نه ترساندن. اقتدار واقعی از احترام می‌آد، نه از داد و فریاد. به این نکات توجه کن تا یه رئیس بد اخلاق تو خونه نباشی:

💚 یک) الگوی خوبی باش:

بچه‌ها بیشتر از کارهایت یاد می‌گیرن تا حرفهایت. اگه می‌خوای منظم باشه، خودت منظم باش. اگه می‌خوای مهربون باشه، با اطرافیان مهربون باش. این کار ناخودآگاه اقتدارت رو افزایش می‌ده، چون می‌بینه تو می‌دونی چی درسته.

💚 دو) نه گفتن رو یاد بگیر، اما توضیح بده:

نه گفتن بخشی از اقتداره، اما بدون توضیح مثل دیکتاتوریه. بگو نه، نمی‌تونی این اسباب‌بازی رو بخری، چون بودجه‌مون محدوده و اول نیازهای مهم‌تر رو برآورده می‌کنیم. اینطوری یاد می‌گیره زندگی واقعی چطوریه و احساس نمی‌کنه دشمنی.

💚 سه) احساساتش رو معتبر بدون، اما تصمیم نهایی با تو باشه:

اگه عصبانیه، بگو می‌فهمم عصبانی‌ای، اما نمی‌تونی داد بزنی. این کار همدلی رو نشون می‌ده که پایه دوستی‌ست، اما مرز رو نگه می‌داره.

.

🔴 اشتباهات رایج که به عنوان یه مامان مقتدر نباید انجام بدی: 🔴

.

❌ اقتدار رو با خشم اشتباه نگیر: داد زدن یا تنبیه شدید باعث می‌شه بچه‌ت ازت بترسه، نه اینکه احترام بذاره. این کار اضطراب و افسردگی می‌آره.

❌ ثبات نداشته باش: اگه یه روز قوانین رو جدی بگیری، یه روز قوانین رو رها کنی، بچه گیج می‌شه و اقتدارت از بین می‌ره.

❌ سن بچه رو فراموش نکن: برای بچه‌های کوچیک، دوستی بیشتر فیزیکیه مثل بغل کردن، برای نوجوان‌ها بیشتر احساسی حمایت از علایقشون.

.

🟣 فواید بلندمدت مامان مقتدر بودن🟣  

.

وقتی این تعادل رو نگه می‌داری، بچه‌ت بزرگ می‌شه و تبدیل به آدمی مستقل، مسئولیت‌پذیر و شاد می‌شه.

چنین بچه‌هایی کمتر به مواد مخدر یا مشکلات روانی دچار می‌شن و روابط بهتری با دیگران دارن.

بعداً هم رابطه‌تون قوی‌تر می‌مونه و وقتی بزرگ شد، هنوزم باهات درددل کنه و ازت مشورت بخواد!

رکسانا بهرام نژاد / روانشناس کودک و نوجوان